Metroloji prensipleri
.jpg)
Metrolojinin temel ve genel terimlerine ilişkin uluslararası sözlüğe ve ansiklopedi ve branş sözlüklerindeki tanımlara göre metroloji, teori ve uygulama ile ilgili tüm yönleri kapsayan ölçümlerle ilgili bir bilimdir ve bilim veya teknoloji alanından bağımsız olarak her türlü ölçümü ifade eder.
Bu yayının amacı, ölçümlere atıfta bulunan açık teorik analizleri analiz etmek değil, çeşitli metrolojik gerekliliklere tabi olan ölçüm ekipmanı için tanımların, kabul kriterlerinin sunulması ve bu bilginin ölçüm prosedürlerinin performansında uygulanmasıdır.
Ölçüm ekipmanı operatörleri, güvenilir ölçüm sonuçları sağlamak için ölçüm cihazlarının kalitesine önem verilmesi gerektiği tezine aşinadır. Yakın zamana kadar bu tanım, daha fazla analiz yapılmadan kalite normlarının uygulanmasıyla kullanılıyordu. Bununla birlikte, ölçüm cihazları’ operatörü bilgisi öyle değişti ki, ölçüm cihazlarının denetimi basit bir gereklilik haline geldi.
Bir laboratuvardaki metroloji, ölçüm ekipmanı ve ölçümler konusundaki gereksinimleri nedeniyle iki ana yaklaşıma ayrılabilir: yasal metroloji ve bilim ve teknoloji ile ilgili metroloji.
Yasal metroloji
Uluslararası yasal metroloji sözlüğünde yer alan bir tanıma göre, yasal gerekliliklerden kaynaklanan ve ölçümlere, ölçüm birimlerine, ölçüm yöntemlerine atıfta bulunan ve yetkili kuruluşlar tarafından gerçekleştirilen faaliyetleri ifade eden metrolojinin (ölçüm bilimi) bir bölümüdür. Yasal metrolojinin kapsadığı konular her ülkede farklılık gösterebilir. Yasal metrolojinin işleyişinden veya faaliyetlerinin bir kısmından sorumlu olan ve genellikle yasal metroloji hizmeti olarak adlandırılan yetkili kurumlar. Yasal metrolojinin ana konusu ölçümlerin yeknesaklığını sağlamaktır.
Polonya'da 2001 yılına kadar ölçüm aletlerine ilişkin yasal metroloji düzenlemeleri Ölçüler Merkez Ofisi tarafından tanımlanmış ve Ölçüler ve Testlere ilişkin Resmi Bültenlerde yayımlanmıştır. Bu yönetmelikler, çok katı olmalarına rağmen, Avrupa Birliği yasal düzenlemeleri ile uyumlu değildi. Bu nedenle, 11 Mayıs 2001 tarihinde yeni bir yönetmelik çıkarılmıştır: “Ölçüler Kanunu” ölçü aletlerine uygulanabilir yasaların çoğunu düzenler (Dz. U. 2001 No. 63 nokta 636 değişikliklerle).
Geçerli bir yürütme kanunu, belirli ölçüm cihazlarını kapsayan ekonomik konular ve metrolojik gereklilikler için geçerli olan ve bir Bakanlık tarafından çıkarılan kanundur
.Halihazırda, AB üyesi ülkelerde, otomatik olmayan tartı aletlerine ilişkin 90/384/EC – ve 2004/22/EC sayılı yeni yaklaşım direktiflerinde belirtilen ölçü aletleri belirli durumlarda yasal metrolojik kontrole tabidir. Ancak, bu sadece bu aletleri ifade eder
piyasaya sunulan araçlar. Yukarıdaki direktifler, uygunluk değerlendirme sistemleri hakkında 30 Ağustos 2002 tarihli bir Yönetmelik ile Polonya mevzuatına uygulanmıştır (Dz. U. 2002 No. 166 nokta. 1360 daha sonraki değişikliklerle).
Geçerli Avrupa yasalarına göre, AB pazarına sunulan ölçüm cihazları, yukarıda belirtilen iki yeni yaklaşım direktifinin gerekliliklerine uygunluk değerlendirmesine tabidir. Yasal metroloji ile uygunluk değerlendirmesi, AB yasalarına göre ve belirli gerekliliklerin karşılanması üzerine, onaylanmış kuruluş (Polonya'da Ölçüler Merkez Ofisi) veya bir üretici tarafından gerçekleştirilebilir.
Üreticilere uygunluk değerlendirmesi yapma hakkının verilmesi Polonya zihniyetinde bir dönüm noktasıdır. Şimdiye kadar bu tür faaliyetler yasal metrolojiye özgü idi ve sadece ulusal ofisler tarafından gerçekleştirilebiliyordu. AB yeni yaklaşım direktiflerinde tartışılan bazı hak ve yetkilerin verilmesi, aslında Polonya'da kalite sistemini uygulayan ve belgelendiren bir üreticinin konumuna “yeni bir yaklaşım”dır. Yönetmelik, bir ürünün pazara sunulması için gerekli şartları açıkça belirtmektedir. Onaylanmış bir kuruluş ya da üretici tarafından düzenlenen uygunluk beyanı, İlk doğrulama belgesi olarak adlandırılan belge ile değiştirilmiştir. Sonraki doğrulama, yani [2] bir ölçüm cihazının ilk doğrulamasından veya uygunluk değerlendirmesinden sonra doğrulanması, zorunlu periyodik doğrulama veya cihaz onarımından sonra doğrulamayı kapsayan bir sorun hala mevcuttur. Bu durumda, Avrupa Birliği üye ülkelere serbest seçim hakkı tanımakta ve sadece üye ülkelerin kullanımda olan ölçüm cihazlarının yasal metrolojisini denetlemesi gerektiğini belirtmektedir.
Yasal metrolojik kontrol (yasal metroloji), belirli uygulamalarda kullanılan ölçüm cihazlarını kapsar. Tedbirler Yönetmeliği'nin 8. maddesinin 1. bendinde şu uygulamalar tanımlanmaktadır:
- sağlık, yaşam ve çevre koruma alanlarında,
- kamu güvenliği ve düzeninin korunmasında,
- tüketici haklarının korunmasında,
- ödemelerin, harçların, vergilerin, vergilendirilmeyen bütçe ücretlerinin tahsiline, indirimlerin, para cezalarının, gelirlerin ve tazminatların belirlenmesine ve ayrıca ücretlerin ve hizmetlerin belirlenmesine ve tahsiline ilişkin,
- özel kontrol üzerinde,
- ticarette.
Ölçüm aletleri ile ilgili yönetmeliklerde, gereklilikler belirli bir ölçüm aleti ile ilgili olarak daha spesifik olarak tanımlanmaktadır. Otomatik olmayan ölçüm cihazlarında, Ekonomi, Çalışma ve Sosyal Politika Bakanlığı'nın 3 Ekim 2003 tarihli yönetmeliği kütlenin belirlenmesi için gereklilikleri belirtir:
- ticarette
- ticari ücretler, gümrükler, vergiler, ikramiyeler, indirimler, para cezaları, gelirler, tazminatlar ve diğer benzer ödeme şekillerinin hesaplanmasına esas teşkil eden,
- diğer yasal düzenlemelerin ve bilirkişi görüşlerinin uygulanmasına ilişkin ve mahkeme duruşmalarında verilen
- tıbbi uygulamada izleme, teşhis ve tedavi amacıyla hastaların tartılması,
- kimyagerlerde reçeteli ilaçların hazırlanması ve tıbbi ve farmasötik laboratuvarlarda yapılan analizler hakkında,
- Doğrudan ticarette ve malların paketlenmesinde ücretlerin hesaplanmasına esas teşkil eder.
Yukarıda görüldüğü gibi, Yönetmelikteki genel uygulama, her bir ölçüm cihazı türüne açık bir tanım vermektedir.
Uygunluk değerlendirmesi durumunda, gereklilikler yeni yaklaşım Direktiflerinde (90/384/EC – otomatik olmayan tartı aletleri ve 2004/22/EC – diğer ölçüm aletleri) tanımlanan uygulamalardır. Bu gereklilikler yürürlükteki yönetmeliklerde Polonya mevzuatına uygulanmaktadır.
Ekonomi, Çalışma ve Sosyal Politika Bakanlığı nın 11 Aralık 2003 tarihli Yönetmeliği
Uygunluk değerlendirmesi temelinde piyasaya sürülen otomatik olmayan tartı aletleri için gereklilikleri tanımlar ve Ölçülere İlişkin İlke'ye dayalı tartı aletleri yönetmeliğinde yukarıda açıklanan durumlarda kütlenin belirlenmesi için geçerlidir.
2004/22/EC Direktif (MID) kapsamında yer alan ve uygunluk değerlendirmesi temelinde piyasaya sunulan ölçü aletleri için uygulama alanları ve gereklilikler 18 Aralık 2006 tarihli Ekonomi Bakanlığı Ölçü Aletleri Temel Gerekleri Yönetmeliği ekinde belirlenmiştir.
Mayıs 2004'ten önce piyasaya sürülen ve şu anda kullanımda olan tüm ölçüm aletleri ve yeni yaklaşım direktiflerinden herhangi birinin kapsamına girmeyen aletler hatırlanmalıdır. Bu gibi durumlarda ekonomi bakanlığının ilgili yönetmelikleri geçerlidir.
Sıralı doğrulamayı tartışırken, bir ölçüm cihazının sıralı doğrulaması için yetkilendirme olan çok önemli bir konudan bahsetmek gerekir. 29 Mart 2005 tarihinden bu yana Ekonomi Bakanlığı tarafından geçerli bir yönetmelik bulunmaktadır. Ancak bu yönetmelik sadece küçük bir grup ölçüm cihazını kapsamaktadır. AB ülkelerinde sıralı doğrulama yetki formları sisteminin birkaç yıldır mevcut olduğunu belirtmek gerekir. Polonya'da kullanılmakta olan tartı aletleri de dahil olmak üzere bazı ölçüm aletleri yasal kontrole tabidir, ve kontrol edilebilen aletler ile listelenmemiştir bir ile kontrol edilebilmektedir
bu enstrümanın sıralı doğrulaması için birkaç gün daha beklemek üzere yetki formları. Söz konusu şahsın, sıralı doğrulama yapma yetkisi verilmesi halinde, karmaşık bir hizmete erişebileceği ve böylece bir müşterinin bir cihazın çalışmamasından kaynaklanan ek maliyetleri ödemek zorunda kalmayacağı açıktır. Elbette, sıralı doğrulama için yetki verilmesini haklı çıkaran daha birçok argüman vardır.
Şu anda Ekonomi Bakanlığı tarafından hazırlanmakta olan yeni düzenlemelerin, ölçüm cihazları operatörleri ve vatandaşlar için faydaları göz önünde bulunduracağını umuyoruz. Böyle bir çözüm Polonya'daki düzenlemeleri “eski AB” olarak adlandırılan ülkelerdekilere çok yakın hale getirecektir. AB yapılarına üyeliğimiz, metrolojik denetime atıfta bulunanlar da dahil olmak üzere düzenlemelerine ve çözümlerine çok daha yakın bir erişim sağlıyor. Bu nedenle, AB vatandaşı olan müşterilerin sorunlarının çözümü ve memnuniyeti üzerinde olumlu etkisi olan standartlar uygulanmalıdır
.
Bilimsel ve teknolojik metroloji
Yasal metrolojinin yanı sıra, ölçüm cihazlarının operatörleri yasal düzenlemelerle ilgili olmayan metroloji ile de temas halindedir. Genellikle „bilimsel ve teknolojik metroloji” olarak bilinir. Bu tür metrolojiye atıfta bulunan temel faaliyet kalibrasyon işlemidir.
Kalibrasyon, yasal metroloji tarafından düzenlenmeyen gönüllü bir faaliyettir, ancak kalibrasyon sonuçları yasal düzenlemelerde belirlenen gerekliliklere atıfta bulunabilir.
Ölçüm cihazlarının kalibrasyon işleminin işlevi ve sonuçlarının önemi, test prosedürlerini gerçekleştiren veya kalite sistemi normlarına göre hareket eden personel tarafından yaygın olarak bilinmektedir. Ölçümler ve hataları hakkındaki bilgiler yaygın ve uygulanabilir hale geldiğinden, test prosedürlerinden elde edilen sonuçlar daha objektiftir.
Ancak unutulmamalıdır ki, uluslararası standartlar (ISO 9001, ISO 17025 vb.) tarafından yönetilen belirli bir kalite sistemini uygulamaya karar veren bir şirket, tüm ölçüm cihazlarını kalibre etme ihtiyacını da kabul etmiştir.
Ölçüm cihazlarının kalibrasyonu yetkin laboratuvarlar tarafından gerçekleştirilir. Laboratuvar yeterliliğinin en uygun teyidi, ulusal bir akreditasyon kurumu (Polonya'da Polonya Akreditasyon Merkezi) tarafından akredite edilmesidir.
Geçerli yasal ve normatif statüye göre doğrulama, kalibrasyonun bir karşılığı değil, tam tersidir. Bu nedenle kalite sistemlerini uygulayan kuruluşlar, ölçüm cihazlarını doğrulamadan bağımsız olarak kalibre etmelidirler.
Yasal metroloji ile bilimsel ve teknolojik metroloji arasındaki farklar, yaygın olarak bilinen normların gerekliliklerine dayalı olarak aşağıdaki tabloda sunulmuştur:
Yasal metroloji sistemi, yukarıda tanımlandığı gibi, belirli durumlarda zorunludur ve belirli yasal düzenlemelerde belirlenmiştir. Belirli gereklilikleri doğrulayan bir yasal metroloji faaliyeti, bir ölçüm cihazının doğrulanmasıdır. Bilimsel ve teknolojik metroloji sistemi gönüllü bir sistemdir ve uluslararası gerekliliklere ve ulusal normlara dayanır. Bu durumda, metrolojik faaliyet, bir ölçüm cihazının kalibrasyon işlemidir, yani parametrelerinin uluslararası standarda atıfta bulunulması ve bu cihazın ölçüm belirsizliğinin belirlenmesidir. Bununla birlikte, bir kuruluş gönüllü olarak kalite normlarını uygulamaya koymuşsa ve belirli kalite normlarına göre hareket ediyorsa, bunun gerekliliklerine uyması gerektiği unutulmamalıdır
.Doğrulama ve kalibrasyon işlemi arasındaki en önemli fark, bir ölçüm cihazının hatalarının belirlenmesinde ortaya çıkar. Doğrulama durumunda, bir ölçüm cihazının hataları bu cihazın doğrulama birimine yönlendirilir. Kalibrasyon durumunda ise hatalar ölçüm cihazının okuma birimi baz alınarak belirlenir. Buradaki temel sorun, bazı ölçüm cihazlarında doğrulama biriminin okuma biriminden n kat daha büyük olmasıdır. Laboratuvarlarda ve endüstride bulunan çok temel bir ölçüm cihazı olan tartı aleti (terazi / kantar) için durum böyledir.
Örneğin bir laboratuvarda ölçüm ekipmanından sorumlu olan bir kişi, ölçüm cihazlarını periyodik kalibrasyon için yetkili, harici kalibrasyon laboratuvarlarına teslim etmelidir. Periyodik olarak, ölçüm cihazları, doğru göstergelerinin (örneğin kusur olmaması) izlenmesi için dahili olarak kontrol edilmelidir.
Belirli bir alet doğrulama prosedürüne tabi ise, bir ölçüm aleti üzerinde doğrulama işlemi gerçekleştirme ihtiyacı, Ölçüler Kanunu gibi yasal düzenlemelerle belirlenir.
Bu nedenle, bilimsel ve teknolojik metrolojiyi tartışırken, kalibrasyon ve kontrol sonuçlarını uluslararası ve ulusal standartlara (ISO 9001 normunun 4.6 maddesi) atıfta bulunmayı amaçlayan periyodik doğrulama ve periyodik kontrol prosedürleri aracılığıyla gerçekleştirilen ölçüm ekipmanı üzerindeki denetime odaklanılmalıdır. Kuruluşlarında kalite sistemi uygulayan operatörler için bu tür prosedürler genellikle yeterlidir.
Kalite sistemlerinin uygulanmasına sahip olmayan veya buna ihtiyaç duymayan ve bu nedenle metrolojik denetim uygulamaya gerek duymayan başka bir grup ölçüm cihazı kullanıcısı daha vardır. Bu durumda, operatörler için rahat olan ve yasal metrolojik denetime tabi olan, yani Ölçüler Merkez Ofisi, yapıları ve yerel temsilcileri ve Ölçüler Merkez Ofisi Başkanı tarafından yetkilendirilen konular tarafından kontrol edilen bazı özel ölçüm cihazları uygulamaları ortaya çıkmaktadır.
